KĖRKIMI NĖ WWW.
ĒFARĖ ĖSHTĖ NJĖ MOTOR KĖRKIMI?
ĒFARĖ ĖSHTĖ NJĖ KATALOG
SUBJEKT?
Kėrkimi pėr informacion nė WWW shpesh ėshtė njė proces i lodhshėm dhe i gjatė. Historia e WWW tregon se ajo ėshtė rritur nė mėnyrė tė shpejtė si njė burim informacioni, dhe thuhet se numėron tani 5 milion dokumenta.Gjetja e informacionit qė ju kėrkoni nė kėtė koleksion tė madh burimesh mund tė jetė shumė e vėshtirė pa mjete efektive. Meqėnėse WWW rritet doli nevoja pėr tė gjetur njė metodė tė shpejtė dhe tė lehtė nė kėrkim dhe pėr kėtė u zhvilluan motorė e kėrkimit tė cilėt mund ta kryejnė kėtė aktivitet. Mjetet e para tė kėrkimit qė u nxorėn njiheshin si robots. Kėto u nxorėn me qėllim qė tė stabilizonin disa gjėra si matja e masės sė (WWW). Kėto robots u nxorėn dhe ishin nė gjendje tė kėrkonin WWW serverat dhe tė numėronin dokumentat. Roboti do tė udhėtonte nga serveri nė server duke tėrhequr dokumentet gjatė rrugės, nėpėrmjet hiperlinqeve. Ka shumė mjete tė tilla tani tė vlefshme nė (WWW), dhe shumė pėrmbajnė koleksione tė matshme tė burimeve WWW. Mjete mė popullore janė :YAHOO; ALTA VISTA; LYCOS; EXCITE; INTERNET PUBLIK LIBRARY dhe INFOSEEK.
ĒFARĖ ĖSHTĖ NJĖ MOTOR KĖRKIMI?
Kjo ėshtė njė mėnyrė qė organizatat kanė organizuar informacionin nė internet. Kėto janė databaza tė mėdha informacioni qė mund tė kėrkohen nga pėrdoruesit. Software-i do tė ekzaminojė njė dokument dhe do fusė informacion nė databazė, bazuar nė fjalėt e nxjera nga titulli ose teksti (varet nga motori i kėrkimit ). Gjithashtu software-i kėrkon nė dokument pėr shėnjuesa nė dokumentė tė tjerė qė nuk janė indeksuar. Kėshtu software-i breth nga linku nė link duke mbledhur informacion. Kėshtu siē e shihni motorėt e kėrkimit varen shumė nga fjalėt qė ndodhen nė faqen e web-it. Meqėnėse gjithė informacioni mblidhet nga software automatik, databazat rindėrtohen rregullisht (ēdo javė, tė tjerat njėherė nė muaj). Kjo nėnkupton qė dokumentat e rinj qė vijnė janė shpesh tė indeksuar shkurt pas ardhjes dhe linqet e mėparshme hiqen nė mėnyrė tė pėrcaktuar. Databaza rritet sepse software-i zbulon gjithnjė linqe tė reja qė mund tė indeksohen. Motorėt e kėrkimit nė tė cilėt do tė ndalemi janė: ALTA VISTA , INFOSEEK, LYCOS dhe EXCITE. Kėto janė disa nga kryesorėt.
Strategji pėr kėrkim.
Kur jeni duke kėrkuar, duke pėrdorur njė nga motorėt e
kėrkimit, mbani mend kėto gjėra:
* Futni sa mė shumė terma kėrkimi ose shprehje qė tė
jetė e mundur nė mėnyrė qė tė limitoni kėrkimin. Problemi
mė i madh qė kanė njerėzit ėshtė informacioni i gjėrė i
gjetur nga kėrkimi.
* Ju mund tė pėrdorni njė nga shėnjat (+/-) pėr tė
reduktuar tė dhėnat ekstra.
* Futni terma nė njėjės ( jo nė shumės). Pėr
shembull, nė qoftė se shtypni Miller ju gjithashtu do merrni
dhe Millers nė rezultatet tuaj.
* Pėr tė pėrgjithėsuar njė subjekt pėrdorni
wildcard. Pėr shembull : dog* do gjejė gjithė termat qė i
kanė tre gėrmat e para (si : dogs, doggie, etj).
* Mos pėrdorni terma tė zakonshėm nė kėrkim. Por nė
qoftė se mundeni, kombinoini me shprehje ose terma mė
specifikė.
* Pėrgatituni tė pėrdorni njė motor tjetėr kėrkimi
nė qoftė se nuk gjeni pėrgjigjen.
* Kontrollet boolean (and/or/not) mund tė pėrdoren me
disa motorė kėrkimi. Pėr shembull: candy or sugar not dentist-
do gjejė ēdo fjalė candy or sugar pa fjalėn dentist.
Alta Vista--http://www.altavista.digital.com.
Ky motor kėrkimi ėshtė resultat i njė projekti i filluar
nė verėn e 1995 nė Digital's Research Laboratories. Ata
krijuan njė Web tė madh tė indeksuar nė vjeshtėn e 1995.
Alta Vista si sait u publikua nė 15 dhjetor 1995. Brenda tre
javėsh pas publikimit saiti pati mbi 2 milion kėrkesa nė
ditė. Nė Maj tė 1996 databaza u rrit me mė shumė se 300
milion faqe dhe saiti pati 12 milion kėrkesa nė ditė.
Ky seksion pėrmban disa teknika kėrkimi pėr Alta Vista. Nė
figure 1.1 jepet faqja kryesore e Alta Vista.
fig 1.1: Alta Vista home page.
Kėrkimi nė Alta Vista
Kėtu janė disa gjėra qė mund t'ju ndihmojnė ju tė
pėrdorni kėtė motor kėrkimi efektivisht:
* Shenjat e pikėsimit dhe space janė jo sinjifikante nė
kėrkim.
* Mėnyra mė e mirė pėr tė shtypur njė shprehje
ėshtė tė pėrdorėsh njė sekuencė fjalėsh tė ndara me
space dhe tė rrethuar me dy apostrofa.
* Shkronjat e mėdha ose tė vogla nuk dallohen.
* Pėrdorni +/- pėr tė pėrfshirė ose jo fjalė ose
shprehje tė ndryshme.
Infoseek--http://www.infoseek.com
E zhvilluar nga Infoseek corporation, ky motor kėrkimi pretendon se ka nxjerė databazėn mė goditėse. Nė figurė 1.2 tregohet home page-i i Infoseek.
fig1.2:INFOSEEK.
Duke kėrkuar nė Infoseek.
Kėtu kenin disa mjete qė do ju ndihmojnė tė pėrdorni
kėtė motor kėrkimi:
* Nė qofte se jepni disa emra me shkronja kapitale,
Infoseek i trajton fjalėt si njė emėr tė vetėm.
* Nė qoftė se dėshironi tė kėrkoni pėr disa emra,
pėrdorni presje qė ti ndani emrat e ndryshėm.
* Vendosni shprehjet nė thonjėza.
* Pėr tė specifikuar qė njė fjalė duhet tė shfaqet
nė resultat, pėrdorni + operator pėrpara fjalėve pa space mes
fjalės dhe operatorit.
* Pėr tė specifikuar qė njė fjalė mos shfaqet nė
resultat, pėrdorni - operator pėrpara fjalėve pa space mes
fjalės dhe operatorit.
Lycos--http://www.lycos.com
Lycos ju bėn tė mundur kėrkimin e fjalėve kyēe nė njė nga koleksionet e burimeve mė tė mėdha qė ndodhet aktualisht nė WWW dhe u shėrben rreth 200.000 kėrkesave ēdo javė. Lycos ėshtė bazuar te Carnegie Mellon University ku u zhvillua fillimisht si njė mjet pėr matjen e masės tė WWW. Eksplorėri i WWW ėshtė njė robot i cili ėshtė nė gjendje qė automatikisht tė marė faillat nga serverat WWW me rreth 5.000-10.000 dokument nė ditė. Nga kjo databazė e dokumentave ėshtė zhvilluar katalogu i WWW i cili ėshtė i indeksuar dhe rifreskohet ēdo javė. Lycos ka tani njė databazė prej rreth 5 milion objekte, dhe e quhan veten " katalogu i inetrnetit". Nė figurė1.3 jepet faqja kryhesore e kėtij motori kėrkimi.
fig1.3: Lycos home page.
Duke kėrkuar me Lycos.
Kėtu keni disa gjėra qė do ju ndihmojnė tė pėrdorni
kėtė motor kėrkimi:
* Pėrdorni njė pikė nė fund tė fjalės kyēe pėr tė
limituar shtesat, pėr shembull, BANK do ju kthejė rezultate
vetėm me bank dhe jo banker ose banking, etj.
* Pėrdorni $ pėr tė zgjeruar fjalėn kyēe. Kjo ėshtė
e mirė n.q.se ju nuk dini si tė spelloni fjalėn.
* Kur shtypni termat e kėrkmit n.q.se asnjė boolean
operator nuk ėshtė pėrdorur atėherė nėnkuptohet OR-i.
Excite--http://www.excite.com.
Krijuar nga Excite Corporation nė 1995 ky motor kėrkimi pėrmban 50 milion faqe dhe pretendojnė se ėshtė motori i kėrkimit mė i sofistikuar dhe se bėn kėrkim mė tė mirė se tė tjerėt. Nė figurė1.4 jepet faqja kryesore e Excite.
fig1.4: home page e Excite.
Kėrkimi nė Excite.
Kėtu jepen disa gjėra qė do ju ndihmojnė gjatė kėrkimit:
* Kllapat pėrdoren pėr tė grupuar pjesė kėrkesash
boolean-ne.
* Kur hiqni ose shtoni fjalė kyēe jini tė kujdesshėm.
Shumė herė ju mund tė hiqni atė qė s'duhet.
ĒFARĖ ĖSHTĖ NJĖ KATALOG SUBJEKT?
Kjo ėshtė mėnyra tjetėr qė organizatat kanė organizuar informacionin nė internet. Kėto janė lista linqesh organizuar nė bazė tė pėrmbajtjes sė saitit. Kėto shėrbime quhen shpesh Subjekt Catalog dhe ėshtė shumė e lehtė pėr ti bredhur dhe pėrdorur. Kėto katalogė kėrkojnė njė staf njerėzish qė tė organizojnė dhe krijojnė titujt pėr subjektin e informacionit qė ėshtė mbledhur. Shpesh katalogėt do tė kenė informacione tė dobishme pėr pėrdoruesin. Disa katalogė vlerėsojnė me kujdes ēdo link dhe nuk marrin sugjerime ose linqe tė reja. Katalogė tė tjerė linkojnė sa mė shumė saite qė tė jetė e mundur pa proces vlerėsimi. Tipikisht kėta katalogė e organizojnė informacionin nė njė format hjerarkie pėr ta bėrė mė tė lehtė bredhjen nga gjėra tė pėrgjithshme nė specifike. Katalogėt subjekt qė do tė shohim janė Yahoo, dhe Internet Public Library (IPL).
Internet Public Library--http://www.ipl.org.
Krijuar nė Universitetin e Michiganit qė ti shėrbejė publikut. Internet Public Library ose IPL ka krijuar njė listė saitesh tė zgjedhur qė mbahen me kujdes dhe rifreskohen. Ka shtesa qė pėrfshihen me ēdo link dhe linqet e vjetėr rifreskohen ose hiqen. Nė figurė1.5 jepet faqja kryesore e IPL-sė.
fig1.5: Ineternet Public Library.
YAHOO!--http://www.yahoo.com.
Dy krijuesit eYahoo!, David Filo dhe Jerry Yang, PH.D kantidatė nė Inxhinjerinė Elektrike tė Universitetit tė Stanford, filluan kėtė guidė si njė mėnyrė pėr tė ndjekur interesat e tyre nė internet. Shpejt ata zbuluan se saiti i tyre po bėhej shumė i madh. Gradualisht ata filluan tė harxhonin mė shumė kohė nė krijimin e Yahoo!. Nė 1994 ata e kthyen Yahoon nė njė databazė kliente e krijuar pėr tu shėrbyer nevojave tė mijra pėrdoruesve qė filluan tė pėrdornin kėtė servis. Ata ndėrtuan software klientė qė ti ndihmojnė ata nė kapjen, indetifikimin dhe pėrpunimin sa mė mirė tė materjalit qė ndodhet nė internet. Emri Yahoo! do tė thotė " Yet Another Hierarchical Officious Oracle" , por Filo dheYang insistojnė se ata e zgjodhėn emrin sepse ata e konsiderojnė veten yahoos. Sot Yahoo! pėrmban informacionin e organizuar nė dhjetra mijėra kompjutera tė linkuar nė Web. Nė figurė1.6 jepet faqja kryesore eYAHOO!.
fig1.6: Yahoo! home page.
Me informacionin e madh qė ndodhet nė Internet, nuk ėshtė ēudi qė qeveritė tė mos jenė futur nė veprim. Ndodhen shumė saite qeveritare tashmė dhe ne do tė shohim disa nga mė tė mirat me shumė informacion.
Small Business Administration--http://www.sbaonline.sba.gov.
U.S.Small Business Administration(SBA) u krijua nė 1953 si njė angjensi e pavarur e qeverisė federale me qėllim qė tė ndihojė, tė kėshillojė dhe mbrojė interesat e bisnesit tė vogėl. Saiti i SBA ka shumė informacione bisnesi pėr tė parė si dhe linqe nė saite tė tjerė qė ju ofrojnė shumė informacion. Ky sait ėshtė i organizuar mirė por jo i gjithi. Nė figurė1.7 jepet faqja kryesore e SBA-sė.
fig 1.7: SBA home page.
Census Bureau--http://www.census.gov.
Census Bureau web ėshtė krijuar nė mėnyrė tė tillė qė tė mundėsojė pėrdorim intuitiv tė ofertave tė tyre nė internet. Home page ėshtė koncis dhe shpejt i loadueshėm. Ai ėshtė krijuar nė mėnyrė qė pėrdoruesat s'kanė nevojė tė jenė tė familjarizuar me strukturėn e brendėshme tė organizimit tė Census Bureau , me qėllim qė tė kapin dhe pėrdorin burimet qė saiti ofron.
Sati ėshtė i organizuar nė 11 kategori:
* News -- Gjėra tė reja nga Census Bureau ku pėrfshihen kėshillimet si dhe shtypi etj.
* Access Tools -- Mjetet e
aksesimit tė tė dhėnave tė zhvilluara nga Census Bureau nė
mėnyrė qė tė tėrheqin dhe tė shfaqin
informacionin on-line. Aktualisht kėto pėrmbajnė Datamaps,
1990 Census Loookup, Tiger Map Server, Census CD-ROM-s
nė Universitetin e Kalifornisė dhe Data Extraction System.
* Subjects A to Z -- Gjen informacionin nėpėrmjet subjektit.
* Search -- Lejon pėrdoruesin tė kėrkojė saitin e Census Bureau.
* Marketplace -- Jep informacion dhe bėn porosi nė linjė.
* Just for Fun -- Pėrmban njė variete me statistika interesante dhe lojra etj.
*About Census Bureau -- Ka informacion pėr Bureaun.
* User Manual -- Njė guidė pėr pėrdorimin e kėtij saiti.
* What's New on the Sait -- Njė listė me shtesat e fundit nė kėtė sait.
* Population Clock -- Popullsia e shpėrndarė gjeografikisht nė botė.
* Economics Clock -- Indikatorėt ekonomikė janė listuar.
Nė figurėn 1.8 tregohet faqja kryesore e Census Bureau.
fig 1.8: Home page e Census Bureau.
Me kėto informacione mbi motorėt e kėrkimit ju tani mund tė exploroni internetin dhe tė pėrmbushni shijet tuaja.
ME KETĖ GUIDE SHPRESOJMĖ SE JU KENI FITUAR NJOHURI PĖR TĖ HYRĖ NĖ BOTĖN E MAGJISHME TĖ
| INTERNETIT KU GJĖRAT JANĖ | |
 |