

KAPITULLI 4
![]()
Nė kėtė kapitull do tė gjeni:
SI
TI BĖJMĖ ADRESAT TĖ LEHTA PĖR TĖ PUNUAR
SI
TĖ PĖRDORIM PROGRAMIN PINE MAIL
SI
TĖ PĖRDORIM PROGRAMIN ELM MAIL
![]()
Kjo pjesė pėrshkruan disa mėnyra pėr ta
bėrė mė tė lehtė pėrdorimin e-mail-it. Meqė posta
elektronike ėshtė njė nga shėrbimet qė pėrdoret mė
gjerėsisht nė Internet, ėshtė bėrė njė punė e madhe pėr
ta bėrė atė tė lehtė pėr tu pėrdorur. Pėr shembull:
ju mund tė krijoni emra simbolikė pėr adresat qė pėrdorni
mė shpesh. Kėshtu qė nė vend qė tė mbani mend pėr mendėsh
adresat e miqve tuaj, ju mund tė pėrdorni emra tė tyre si
simbole pėr ti gjetur mė shpejt ato. Kėto simbole mund
tė kujtohen lehtė dhe tė shtypen shpejt.
Disa programe kompjuterash e bėjnė tė lehtė pėrdorimin
e-mail-it duke pėrdorur ekrane tė orientuara nė formėn e
terminal-ve. Kėto programe paraqesin mail-in nė mėnyrė mė tė
kėndshme nė paraqitje dhe lehtėsisht tė manipulueshme. Ata
kanė editor teksti si pėr shembull vi pėr tė shkruar
dhe pėr tė edituar me emrin tuaj. Ato ju ndihmojnė juve pėr
tė pėrpunuar arshivat e mail-it qė ju keni dėrguar ose keni
marr. Gjithashtu ato paraqesin menu nė tė cilat pėrfshihen
komanda qė ju pėrdorni pa qenė nevoja ti dini ato
pėrmendėsh.
Kjo pjesė paraqet dy alternativa nga programet e mail-it: Pine
dhe Elm. Fatkeqėsisht kėto programe nuk ndodhen nė ēdo host
nė Internet. Nė qoftė se ju keni mundėsi tė keni veprim nė
ndonjėrin prej tyre nga llogaria juaj ju mund ti provoni
ato dhe mė tej tė pėrdorni atė qė do tju pėlqejė mė
shumė. Nėse ata nuk janė tė vlefshėm nė kompjutern tuaj
bisedoni me administruesin e sistemit tuaj ose personelin qė e
suporton atė qė tju ndihmojnė ti instaloni ato.
Tė dy kėto programe janė tė vlefshėm pa pagesė nė
Internet.
SI T'I BĖJMĖ
ADRESAT TĖ LEHTA PĖR
TĖ PUNUAR ME TO
Direktoria juaj rrėnjė mund tė pėrmbajė njė fushė me emrin .mailrc.
Meqė emri i kėsaj fushe fillon me pikė ju zakonisht nuk e
shikoni atė nė listėn tuaj tė fushave. Kjo fushė e bėn mė
tė lehtė pėrdorimin e mail-it duke i shtuar adresave qė ju
pėrdorni mė shpesh simbole. (Mos u shqetėsoni nė qoftė se ju
nuk e keni fushėn .mailrc; ju mund ta krijoni lehtė atė.)
1. Ju mund tė ndryshoni
mėnyrėn sesi punon programi juaj i mail-it duke shtuar disa
reshta teksti nė fushėn tuaj .mailrc. Dhe meqė fusha .mailrc
ėshtė njė fushė tekst ju mund ta editoni atė me editorin vi.
Pėrpara se tė ndryshoni njė fushė tė tillė gjithmonė ju
duhet tė bėni njė kopje tė fushės origjinale pėr ti
paraprirė korrigjimit tė gabimeve tė mundshme. Kopjoni kėtė
fushė duke shtypur cp .mailrc .mailrc.origæ .Pastaj
hapni fushėn origjinale .mailrc me vi duke shtypur vi .mailrcæ . Nėse ju nuk keni njė fushė .mailrc, editori vi
do tė krijojė njė tė tillė pėr ju.
2. Njė prej gjėrave mė tė
mira tė fushės .mailrc ėshtė se ju mund ta pėrdorni atė
pėr tė shkruajtur pseudonime tė adresave. Adresa e mikes suaj
Mari ėshtė: mazybri@594unix.gcb.xyz.edu. Pėr tė mos
shkruajtur kėto 27 karaktere ēdo herė qė ju i nisni asaj njė
mesazh, ju mund ti vendosni njė pseudonim adresės sė
Marias. Tani kur ju i dėrgoni asaj njė mail, ju mund tė
shtypni vetėm mail maryæ dhe mail-i i dėrgohet automatikisht adresės:
mazybri@594unix.gcb.xyz.edu.
3. Pėr tė shtuar njė
pseudonim nė fushėn .mailrc, shkoni nė fund tė rreshtit tė
fushės (djathtas pas rreshtit tė fundit tė tekstit) dhe
shtypni nė rreshtin e tij: alias (pseudonim), emrin e
pseudonimit dhe adresėn e vėrtetė. Mbani mend tė lini nga
njė hapėsirė bosh ndėrmjet secilės pjesė tė komandės. Ju
mund tė shtoni pseudonime sa tė dėshironi, dhe secili prej
rreshtave duhet tė ndiqet nga njė æ . Kjo ėshtė e lehtė.
Pėrdorimi i pseudonimeve do ta bėjė shumė mė tė lehtė
komunikimin me anė tė mail-ve.
4. Ju mund tė pėrdorni njė
pseudonim si njė "nofkė" pėr grupin e adresave.
Nėse shkruani njė rresht tė tillė: alias pals bob@lilac.xyz.edu,
jerry@zippy.xyz.edu,, elvis@mall.michigan.edu, nė njė
fushė .mailrc, dhe nėse dėrgoni mail pals (duke shtypur mail
palsæ ), mesazhi juaj do ti dėrgohet
automatikisht Bob-it, Jerry-it, dhe Elvis-it.
5. Kur ju shtoni pseudonimet
nė fushėn .mailrc, ju duhet ta ruani fushėn dhe tė largoheni
nga editori vi duke marr informacion nė Command mode
(shkel taston Esc) dhe shtyp :ėqæ .
shėnim:
SI MUND TĖ
PĖRDORNIM PROGRAMIN
PINE MAIL
Pine
ėshtė njė program i ndėrtuar pėr tė thjeshtuar
bashkveprimin tuaj me postėn elektronike nė Internet. Ajo
siguron tė njėjtat funksione me programin Mail tė diskutuar
mė sipėr, por e bėn mė tė lehtė punėn duke shpalosur
opsionet e komandės nė fund tė ekranit dhe siguron Wordd
wrap, kėshtu ju nuk ju duhet tė shtypni taston Enter nė
fund tė ēdo fjalie. Programi Pine kėrkon terminal-in stimulues
screen-oriented, nė telekomunikacionin e software-ve siē e
pėrshkruam edhe mė sipėr. Kėtu paraqitet shkurtimisht njė
introduksion i Pine-it. Nėse ju pėlqen pėr ta parė atė, ju
jeni i inkurajuar pėr ta provuar atė.
1. Pėr tė nisur programin
Pine, shtypni pineæ . Kur pėrdorni pėr herė tė parė programin
Pine duhet tė krijohet njė direktori nė direktorinė tuaj
rrėnjė tė quajtur mail. Nėse UNIX-i ju tregon "Pine:
komandė qė nuk gjendet", programi nuk ėshtė i vlefshėm
pėr hostin tuaj tė Internet-it.
2. Pine-i fillon tė shpalosė
menunė e tij main, njė list tė opsioneve prej tė
cilave ju mund tė zgjidhni. Veē gjėrave tė tjera, ju mund tė
shtypni:
? - pėr tė parė fushėn help-ndihmė
c - pėr tė krijuar dhe pėr tė nisur njė mesazh
i - pėr tė parė njė list tė mail-ve nė kutinė e tuaj postare.
3. Nėse shtypni i, programi Pine shpalos mail-in
nė kutinė tuaj postare nė kollona tė radhitura, qė tregojnė
datėn e mesazhit, emrin e dėrguesit, numrin e karaktereve nė
mesazh, dhe reshtin e subjektit. Pine-i thekson mesazhin e
fundit. Shtypni æ pėr tė parė kėtė mesazh, ose pėrdorni shigjetat
pėr tė lėvizur theksimin nga njė mesazh tek njė tjetėr qė
ju doni pėr tė lexuar dhe mė pas shtypni æ .
4. Pine-i shpalos njė ekran
tė plotė tė tekstit nė tė njėjtėn kohė. Shtypni taston
spacebar pėr tė lėvizur nė faqen tjetėr pasardhėse ose
shtypni - (shenjėn minus) pėr tė lėvizur nė njė faqe
mė pėrpara. Mė e rėndėsishme ėshtė tė vini re menunė e
opsioneve nė fund tė ekranit. Lista ju ndihmon pėr tė mbajtur
mend komandat. Shtypni i pėr tu kthyer tek lista juaj e
mesazheve.
5. Pėr tė dėrguar njė
mesazh tė ri nė programin Pine, sė pari ju duhet tė shtypni c
(compose-kompozoj) tek menuja main i Pine-it. Futni njė
adresė tek prompti To: dhe njė subjekt tek prompti Subject:
. Mė pas shkruani mesazhin. Ju jeni nė editorin e tekstit tė
Pine-it, tek Composer-i i cili ėshtė shumė i lehtė dhe i
kėndshėm pėr tu pėrdorur. Ai ka Wordd wrap, kėshtu qė
nuk ka nevojė pėr tė shtypur æ nė fund tė ēdo fjalie.
Pėrveē kėsaj nuk duhet tė ndahen mėnyrat Command dhe Insert
si editor vi, dhe tė gjitha komandat tuaja janė tė
radhitura nė fund tė ekranit.Nė kėtė kontekst karakteri caret
(^) qėndron pėr taston Ctrl. Ja pėrse ju mbani tė shkelur
Ctrl dhe shtypni x pėr tė dėrguar njė mesazh, dhe ju
mund tė mbani shkelur taston Ctrl dhe shtypni b nėse ju
vendosni pėr tė mos ta dėrguar mesazhin.
6. Pėrveē dėrgimit tė
mesazheve tė reja, ju mund tu kundėrpėrgjigjeni mail-ve
qė keni marė. Kjo ju shpėton nga shkrimi i adresave. Nė
listėn e mesazheve pėrdorni shigjetat pėr tė theksuar
mesazhin qė doni ti dėrgoni vetes tuaj dhe shtypni r
(reply-kundėrpėrgjigje). Programi Pine ju pyet nėse dėshironi
tė fusni mesazhin origjinal nė kundėrpėrgjigjen tuaj. Shtypni
y (pėr yes-po). Kjo ėshtė njė mėnyrė e mirė pėr
ti kujtuar dėrguesit, se ēfarė ka thėnė ai ose ajo,
saktėsisht nė mesazhin origjinal. Pine-i krijon njė formė elektronike me informacionin
e adresave nė krye, njė vend pėr mesazhin nė mes, dhe
mesazhin origjinal tė dėrguesit nė fund. Duke patur kėtė formė
ju mund tė shkruani kundėrpėrgjigjen tuaj. Kur tė keni
mbaruar, mbani shkelur taston Ctrl dhe shtypni x pėr tė
dėrguar mesazhin tuaj. Kur programi Pine ju pyet nėse ju doni
ta dėrgoni mesazhin, shtypni y (pėr yes-po).
7. Pėr tė dalė nga programi Pine, vetėm
shtypni q kur jeni tek menuja main, dhe Pine-i do
tju pyesė nėse dėshironi tė largoheni nga programi.
Shtypni y pėr po.
shėnim:
SI TĖ
PĖRDORNI PROGRAMIN ELM
MAIL
Elm ėshtė
njė program tjetėr i ndėrtuar pėr tė thjeshtuar
baėshkveprimin tuaj me postėn elektronike nė Internet. Ashtu
si programi Pine, programi Elm e bėn e-mail mė tė thjeshtė
pėr tu pėrdorur duke shpalosur opsionet e komandės nė
fund tė ekranit. Elm kėrkon terminal-in stimulues
screen-oriented nė telekomunikacionin e software-ve. Nė kėtė
pjesė paraqitet njė hyrje e shpejtė nė Elm. Nėse sistemi
juaj i siguron tė dyja programet si Pine edhe Elm, ju mund tė
eksperimentoni me tė dyja, pra mund tė pėrdorni cilėn tė
dėshironi.
1. Pėr tė nisur Elm, shtypni
elmæ . Nėse e pėrdorni pėr herė tė parė Elm, ai
do tju pyesė nėse mund tė krijojė dy direktori nė
direktorinė rrėnjė. Shtypni y pėr tiu
pėrgjigjur "po". Nėse UNIX-i ju thotė "Elm: nuk
gjendet komanda", programi nuk ėshtė i vlefshėm nė
hostin tuaj tė Internet-it.
2. Kur nis Elm, ajo shpalos
njė listė tė mesazheve nė kutinė tuaj postare ku
pėrfshihet: data e mesazhit, emri i dėrguesit, numri i
rreshtave tė mesazhit, dhe rreshti i subjektit. Nė fund tė
ekranit, Elm ju tregon se cilat komanda janė tė vlefshme dhe
cila tasto duhet tė shtypet pėr ti thėrritur njė
funksioni tė veēantė.
3. Nė varėsi sesi e ka
instaluar programin Elm administratori i sistemit tuaj,
ndonjėherė mesazhi i fundit jepet i theksuar ose i shėnuar me
njė shigjetė tė vogėl nė anėn e majtė tė ekranit. Shtypni
æ pėr
ta parė kėtė mesazh, ose pėrdorni shigjetat pėr tė
lėvizur nė njė mesazh tjetėr qė ju dėshironi dhe shtypni
taston Enter pėr ta parė atė.
4. Elm shpalos mesazhet nė
ekran. Shtypni taston spacebar pėr tė lėvizur nė faqen
tjetėr. Shtypni:
i - pėr tu kthyer tek lista e mesazheve
n - pėr tė parė mesazhin tjetėr pasardhės
k - pėr tė parė mesazhin paraardhės
5. Pėr tė dėrguar njė mesazh shtypni m dhe
plotėsoni adresėn dhe subjektin. Dhe tregoni se kujt tjetėr,
dėshironi ti dėrgoni kopjo tė kėtij mesazhi. Nė shumė
raste programi Elm e plotėson editorin vi, por ndonjėherė
administratori i sistemit tuaj mund tė sigurojė njė editor tė
ndryshėm. Ju do ta dalloni nėse Elm pėrdor editorin vi, kur
tė shihni karakterin tidle (~) nė fillim tė ēdo reshti
bosh. Kur tė keni mbaruar mesazhin dilni nga editori i tekstit.
Pas kėsaj Elm ju pyet se ēfarė do tė bėni me kėtė mesazh.
Shtypni s pėr ta dėrguar atė ose f (forget it-
harroje atė) nėse vendosni tė mos ta dėrgoni.
6. Elm gjithashtu ju lejon
tu kundėrpėrgjigjeni mesazheve; pėrsėri kjo ju shpėton
nga telashet e shkrimit tė adresave. Pėrdor shigjetat pėr tė
lėvizur ndėrmjet mesazhve dhe njėkohėsisht pėr tė lėvizur
bashkė me to edhe theksimin e tyre. Ju mund tė pyesni nėse
mund tė pėrfshini mesazhin origjinal nė kundėrpėrgjigjen.
Elm shpalos rreshtin e subjektit, tė cilin ju mund ta ndryshoni
nėse ju pėlqen. Shtypniæ pėr ta pranuar kėtė veprim. Elm ju pyet nėse
dėshironi ti dėrgoni ndonjė njeriu tjetėr kopjo tė
kėtij mesazhi, dhe shtypniæ pėr ta aprovuar atė. Kur ta keni krijuar
kundėrpėrgjigjen tuaj, dilni nga editori i tekstit dhe
menjėherė shtypni s pėr tė dėrguar mesazhin ose f
pėr ta abandonuar atė.
7. Pėr tė dalė nga programi
Elm shtypni q. Elm do tju pyesė nėse doni tė
lėvizni mesazhin e lexuar nė njė dosje tė emėrtuar "received"(i
marė) ekuivalenti i Elm i fushės mbox. Unė personalisht
nuk preferoj tė pėrdor dosjet received, dhe prandaj pėrgjigjem
n. Mund tė pėrsėrisni pjesėn "Si tė menaxhoni
kutinė tuaj postare" pėr njė diskutim tė meritave tė
pėrdorimit tė fushės mbox.
shėnim:

![]()