KAPITULLI 4

Nė kėtė kapitull do tė gjeni:

THJESHTĖZIMI I MAIL-IT

SI TI BĖJMĖ ADRESAT TĖ LEHTA PĖR TĖ PUNUAR

SI TĖ PĖRDORIM PROGRAMIN PINE MAIL

SI TĖ PĖRDORIM PROGRAMIN ELM MAIL

 

THJESHTĖZIMI I   MAIL-IT

Kjo pjesė pėrshkruan disa mėnyra pėr ta bėrė mė tė lehtė pėrdorimin e-mail-it. Meqė posta elektronike ėshtė njė nga shėrbimet qė pėrdoret mė gjerėsisht nė Internet, ėshtė bėrė njė punė e madhe pėr ta bėrė atė tė lehtė pėr t’u pėrdorur. Pėr shembull: ju mund tė krijoni emra simbolikė pėr adresat qė pėrdorni mė shpesh. Kėshtu qė nė vend qė tė mbani mend pėr mendėsh adresat e miqve tuaj, ju mund tė pėrdorni emra tė tyre si simbole pėr t’i gjetur mė shpejt ato. Kėto simbole mund tė kujtohen lehtė dhe tė shtypen shpejt.
Disa programe kompjuterash e bėjnė tė lehtė pėrdorimin e-mail-it duke pėrdorur ekrane tė orientuara nė formėn e terminal-ve.
Kėto programe paraqesin mail-in nė mėnyrė mė tė kėndshme nė paraqitje dhe lehtėsisht tė manipulueshme. Ata kanė editor teksti si pėr shembull vi pėr tė shkruar dhe pėr tė edituar me emrin tuaj. Ato ju ndihmojnė juve pėr tė pėrpunuar arshivat e mail-it qė ju keni dėrguar ose keni marr. Gjithashtu ato paraqesin menu nė tė cilat pėrfshihen komanda qė ju pėrdorni pa qenė nevoja t’i dini ato pėrmendėsh.
Kjo pjesė paraqet dy alternativa nga programet e mail-it: Pine dhe Elm. Fatkeqėsisht kėto programe nuk ndodhen nė ēdo host nė Internet. Nė qoftė se ju keni mundėsi tė keni veprim nė ndonjėrin prej tyre nga llogaria juaj ju mund t’i provoni ato dhe mė tej tė pėrdorni atė qė do t’ju pėlqejė mė shumė. Nėse ata nuk janė tė vlefshėm nė kompjutern tuaj bisedoni me administruesin e sistemit tuaj ose personelin qė e suporton atė qė t’ju ndihmojnė t’i instaloni ato. Tė dy kėto programe janė tė vlefshėm pa pagesė nė Internet.

SI T'I BĖJMĖ ADRESAT TĖ LEHTA PĖR
T
Ė PUNUAR ME TO

Direktoria juaj rrėnjė mund tė pėrmbajė njė fushė me emrin .mailrc. Meqė emri i kėsaj fushe fillon me pikė ju zakonisht nuk e shikoni atė nė listėn tuaj tė fushave. Kjo fushė e bėn mė tė lehtė pėrdorimin e mail-it duke i shtuar adresave qė ju pėrdorni mė shpesh simbole. (Mos u shqetėsoni nė qoftė se ju nuk e keni fushėn .mailrc; ju mund ta krijoni lehtė atė.)
1.
Ju mund tė ndryshoni mėnyrėn sesi punon programi juaj i mail-it duke shtuar disa reshta teksti nė fushėn tuaj .mailrc. Dhe meqė fusha .mailrc ėshtė njė fushė tekst ju mund ta editoni atė me editorin vi. Pėrpara se tė ndryshoni njė fushė tė tillė gjithmonė ju duhet tė bėni njė kopje tė fushės origjinale pėr t’i paraprirė korrigjimit tė gabimeve tė mundshme. Kopjoni kėtė fushė duke shtypur cp .mailrc .mailrc.origæ .Pastaj hapni fushėn origjinale .mailrc me vi duke shtypur vi .mailrcæ . Nėse ju nuk keni njė fushė .mailrc, editori vi do tė krijojė njė tė tillė pėr ju.
2.
Njė prej gjėrave mė tė mira tė fushės .mailrc ėshtė se ju mund ta pėrdorni atė pėr tė shkruajtur pseudonime tė adresave. Adresa e mikes suaj Mari ėshtė: mazybri@594unix.gcb.xyz.edu. Pėr tė mos shkruajtur kėto 27 karaktere ēdo herė qė ju i nisni asaj njė mesazh, ju mund t’i vendosni njė pseudonim adresės sė Marias. Tani kur ju i dėrgoni asaj njė mail, ju mund tė shtypni vetėm mail maryæ dhe mail-i i dėrgohet automatikisht adresės: mazybri@594unix.gcb.xyz.edu.
3.
Pėr tė shtuar njė pseudonim nė fushėn .mailrc, shkoni nė fund tė rreshtit tė fushės (djathtas pas rreshtit tė fundit tė tekstit) dhe shtypni nė rreshtin e tij: alias (pseudonim), emrin e pseudonimit dhe adresėn e vėrtetė. Mbani mend tė lini nga njė hapėsirė bosh ndėrmjet secilės pjesė tė komandės. Ju mund tė shtoni pseudonime sa tė dėshironi, dhe secili prej rreshtave duhet tė ndiqet nga njė æ . Kjo ėshtė e lehtė. Pėrdorimi i pseudonimeve do ta bėjė shumė mė tė lehtė komunikimin me anė tė mail-ve.
4.
Ju mund tė pėrdorni njė pseudonim si njė "nofkė" pėr grupin e adresave. Nėse shkruani njė rresht tė tillė: alias pals bob@lilac.xyz.edu, jerry@zippy.xyz.edu,, elvis@mall.michigan.edu, nė njė fushė .mailrc, dhe nėse dėrgoni mail pals (duke shtypur mail palsæ ), mesazhi juaj do t’i dėrgohet automatikisht Bob-it, Jerry-it, dhe Elvis-it.
5.
Kur ju shtoni pseudonimet nė fushėn .mailrc, ju duhet ta ruani fushėn dhe tė largoheni nga editori vi duke marr informacion nė Command mode (shkel taston Esc) dhe shtyp :ėqæ .

shėnim:

SI MUND TĖ PĖRDORNIM PROGRAMIN PINE MAIL

Pine ėshtė njė program i ndėrtuar pėr tė thjeshtuar bashkveprimin tuaj me postėn elektronike nė Internet. Ajo siguron tė njėjtat funksione me programin Mail tė diskutuar mė sipėr, por e bėn mė tė lehtė punėn duke shpalosur opsionet e komandės nė fund tė ekranit dhe siguron Wordd wrap, kėshtu ju nuk ju duhet tė shtypni taston Enter nė fund tė ēdo fjalie. Programi Pine kėrkon terminal-in stimulues screen-oriented, nė telekomunikacionin e software-ve siē e pėrshkruam edhe mė sipėr. Kėtu paraqitet shkurtimisht njė introduksion i Pine-it. Nėse ju pėlqen pėr ta parė atė, ju jeni i inkurajuar pėr ta provuar atė.
1.
Pėr tė nisur programin Pine, shtypni pineæ . Kur pėrdorni pėr herė tė parė programin Pine duhet tė krijohet njė direktori nė direktorinė tuaj rrėnjė tė quajtur mail. Nėse UNIX-i ju tregon "Pine: komandė qė nuk gjendet", programi nuk ėshtė i vlefshėm pėr hostin tuaj tė Internet-it.
2.
Pine-i fillon tė shpalosė menunė e tij main, njė list tė opsioneve prej tė cilave ju mund tė zgjidhni. Veē gjėrave tė tjera, ju mund tė shtypni:
?
- pėr tė parė fushėn help-ndihmė

c - pėr tė krijuar dhe pėr tė nisur njė mesazh

i - pėr tė parė njė list tė mail-ve nė kutinė e tuaj postare.

3. Nėse shtypni i, programi Pine shpalos mail-in nė kutinė tuaj postare nė kollona tė radhitura, qė tregojnė datėn e mesazhit, emrin e dėrguesit, numrin e karaktereve nė mesazh, dhe reshtin e subjektit. Pine-i thekson mesazhin e fundit. Shtypni æ pėr tė parė kėtė mesazh, ose pėrdorni shigjetat pėr tė lėvizur theksimin nga njė mesazh tek njė tjetėr qė ju doni pėr tė lexuar dhe mė pas shtypni æ .
4.
Pine-i shpalos njė ekran tė plotė tė tekstit nė tė njėjtėn kohė. Shtypni taston spacebar pėr tė lėvizur nė faqen tjetėr pasardhėse ose shtypni - (shenjėn minus) pėr tė lėvizur nė njė faqe mė pėrpara. Mė e rėndėsishme ėshtė tė vini re menunė e opsioneve nė fund tė ekranit. Lista ju ndihmon pėr tė mbajtur mend komandat. Shtypni i pėr tu kthyer tek lista juaj e mesazheve.
5.
Pėr tė dėrguar njė mesazh tė ri nė programin Pine, sė pari ju duhet tė shtypni c (compose-kompozoj) tek menuja main i Pine-it. Futni njė adresė tek prompti To: dhe njė subjekt tek prompti Subject: . Mė pas shkruani mesazhin. Ju jeni nė editorin e tekstit tė Pine-it, tek Composer-i i cili ėshtė shumė i lehtė dhe i kėndshėm pėr t’u pėrdorur. Ai ka Wordd wrap, kėshtu qė nuk ka nevojė pėr tė shtypur æ nė fund tė ēdo fjalie. Pėrveē kėsaj nuk duhet tė ndahen mėnyrat Command dhe Insert si editor vi, dhe tė gjitha komandat tuaja janė tė radhitura nė fund tė ekranit.Nė kėtė kontekst karakteri caret (^) qėndron pėr taston Ctrl. Ja pėrse ju mbani tė shkelur Ctrl dhe shtypni x pėr tė dėrguar njė mesazh, dhe ju mund tė mbani shkelur taston Ctrl dhe shtypni b nėse ju vendosni pėr tė mos ta dėrguar mesazhin.
6.
Pėrveē dėrgimit tė mesazheve tė reja, ju mund t’u kundėrpėrgjigjeni mail-ve qė keni marė. Kjo ju shpėton nga shkrimi i adresave. Nė listėn e mesazheve pėrdorni shigjetat pėr tė theksuar mesazhin qė doni t’i dėrgoni vetes tuaj dhe shtypni r (reply-kundėrpėrgjigje). Programi Pine ju pyet nėse dėshironi tė fusni mesazhin origjinal nė kundėrpėrgjigjen tuaj. Shtypni y (pėr yes-po). Kjo ėshtė njė mėnyrė e mirė pėr t’i kujtuar dėrguesit, se ēfarė ka thėnė ai ose ajo, saktėsisht nė mesazhin origjinal. Pine-i krijon njė formė elektronike me informacionin e adresave nė krye, njė vend pėr mesazhin nė mes, dhe mesazhin origjinal tė dėrguesit nė fund. Duke patur kėtė formė ju mund tė shkruani kundėrpėrgjigjen tuaj. Kur tė keni mbaruar, mbani shkelur taston Ctrl dhe shtypni x pėr tė dėrguar mesazhin tuaj. Kur programi Pine ju pyet nėse ju doni ta dėrgoni mesazhin, shtypni y (pėr yes-po).
7.
Pėr tė dalė nga programi Pine, vetėm shtypni q kur jeni tek menuja main, dhe Pine-i do t’ju pyesė nėse dėshironi tė largoheni nga programi. Shtypni y pėr po.

shėnim:

SI TĖ PĖRDORNI PROGRAMIN ELM MAIL

Elm ėshtė njė program tjetėr i ndėrtuar pėr tė thjeshtuar baėshkveprimin tuaj me postėn elektronike nė Internet. Ashtu si programi Pine, programi Elm e bėn e-mail mė tė thjeshtė pėr t’u pėrdorur duke shpalosur opsionet e komandės nė fund tė ekranit. Elm kėrkon terminal-in stimulues screen-oriented nė telekomunikacionin e software-ve. Nė kėtė pjesė paraqitet njė hyrje e shpejtė nė Elm. Nėse sistemi juaj i siguron tė dyja programet si Pine edhe Elm, ju mund tė eksperimentoni me tė dyja, pra mund tė pėrdorni cilėn tė dėshironi.
1.
Pėr tė nisur Elm, shtypni elmæ . Nėse e pėrdorni pėr herė tė parė Elm, ai do t’ju pyesė nėse mund tė krijojė dy direktori nė direktorinė rrėnjė. Shtypni y pėr t’iu pėrgjigjur "po". Nėse UNIX-i ju thotė "Elm: nuk gjendet komanda", programi nuk ėshtė i vlefshėm nė hostin tuaj tė Internet-it.
2.
Kur nis Elm, ajo shpalos njė listė tė mesazheve nė kutinė tuaj postare ku pėrfshihet: data e mesazhit, emri i dėrguesit, numri i rreshtave tė mesazhit, dhe rreshti i subjektit. Nė fund tė ekranit, Elm ju tregon se cilat komanda janė tė vlefshme dhe cila tasto duhet tė shtypet pėr t’i thėrritur njė funksioni tė veēantė.
3.
Nė varėsi sesi e ka instaluar programin Elm administratori i sistemit tuaj, ndonjėherė mesazhi i fundit jepet i theksuar ose i shėnuar me njė shigjetė tė vogėl nė anėn e majtė tė ekranit. Shtypni æ pėr ta parė kėtė mesazh, ose pėrdorni shigjetat pėr tė lėvizur nė njė mesazh tjetėr qė ju dėshironi dhe shtypni taston Enter pėr ta parė atė.
4.
Elm shpalos mesazhet nė ekran. Shtypni taston spacebar pėr tė lėvizur nė faqen tjetėr. Shtypni:
i
- pėr t’u kthyer tek lista e mesazheve

n - pėr tė parė mesazhin tjetėr pasardhės

k - pėr tė parė mesazhin paraardhės

5. Pėr tė dėrguar njė mesazh shtypni m dhe plotėsoni adresėn dhe subjektin. Dhe tregoni se kujt tjetėr, dėshironi t’i dėrgoni kopjo tė kėtij mesazhi. Nė shumė raste programi Elm e plotėson editorin vi, por ndonjėherė administratori i sistemit tuaj mund tė sigurojė njė editor tė ndryshėm. Ju do ta dalloni nėse Elm pėrdor editorin vi, kur tė shihni karakterin tidle (~) nė fillim tė ēdo reshti bosh. Kur tė keni mbaruar mesazhin dilni nga editori i tekstit. Pas kėsaj Elm ju pyet se ēfarė do tė bėni me kėtė mesazh. Shtypni s pėr ta dėrguar atė ose f (forget it- harroje atė) nėse vendosni tė mos ta dėrgoni.
6.
Elm gjithashtu ju lejon t’u kundėrpėrgjigjeni mesazheve; pėrsėri kjo ju shpėton nga telashet e shkrimit tė adresave. Pėrdor shigjetat pėr tė lėvizur ndėrmjet mesazhve dhe njėkohėsisht pėr tė lėvizur bashkė me to edhe theksimin e tyre. Ju mund tė pyesni nėse mund tė pėrfshini mesazhin origjinal nė kundėrpėrgjigjen. Elm shpalos rreshtin e subjektit, tė cilin ju mund ta ndryshoni nėse ju pėlqen. Shtypniæ pėr ta pranuar kėtė veprim. Elm ju pyet nėse dėshironi t’i dėrgoni ndonjė njeriu tjetėr kopjo tė kėtij mesazhi, dhe shtypniæ pėr ta aprovuar atė. Kur ta keni krijuar kundėrpėrgjigjen tuaj, dilni nga editori i tekstit dhe menjėherė shtypni s pėr tė dėrguar mesazhin ose f pėr ta abandonuar atė.
7.
Pėr tė dalė nga programi Elm shtypni q. Elm do t’ju pyesė nėse doni tė lėvizni mesazhin e lexuar nė njė dosje tė emėrtuar "received"(i marė) ekuivalenti i Elm i fushės mbox. Unė personalisht nuk preferoj tė pėrdor dosjet received, dhe prandaj pėrgjigjem n. Mund tė pėrsėrisni pjesėn "Si tė menaxhoni kutinė tuaj postare" pėr njė diskutim tė meritave tė pėrdorimit tė fushės mbox.

shėnim: