l1inter

awards98.gif (3648 bytes)

KAPITULLI 1

Në këtë kapitull do të gjeni:

JU DHE INTERNETI

TETË GJËRA TË SHPEJTA QË MUND TË BËNI NË INTERNET

ÇFARË ËSHTË NJË RRJET KOMPJUTERASH

ÇFAR Ë Ë SHT Ë INTERNETI

HULUMTIMI I KUFIRIT ELEKTRONIK

JU DHE INTERNETI

Ne jetojmë në një kohë që ndryshon vazhdimisht. Pesëmbëdhjetë vjet më parë, ideja që ju të kishit një kompjuter personal sapo kishte filluar të merrte jetë. Sot, kompjuterat personalë janë aq të zakonshëm sa që shumë të rinj do të mësojnë si t’i përdorin që në shkollën fillore. Bota e sotme është duke u bërë gjithmonë e më shumë e ndërlidhur. Kjo do të thotë që ne mund të përdorim një telefon makine për të telefonuar miqtë rreth e qark globit. Ne mund të shohim direkt imazhet e thyerjes së rekordeve atletike, olimpike dhe botërore në kontinente të tjera. Ne mund të investojmë në të gjitha ekonomitë botërore, pasi bursat e Tokjos, Londrës dhe Nju Jorkut janë të lidhura në mënyrë elektronike duke formuar një mundësi biznesi gjigande. Një nga paraqitjet më eksituese të kësaj ndërlidhjeje është Interneti. Interneti është një koleksion i përgjithshëm njerëzish dhe kompjuterash, të gjithë të lidhur së bashku nga shumë milje kabëll dhe linja telefonike, të gjithë të aftë të komunikojnë, pasi ndajnë të njëjtën gjuhë. Dy kapitujt në vazhdim përshkrujanë blloqet ndërtues të Internetit - makinat, gjuhën, njerëzit - dhe pak nga historia e tij. Ky diskutim nuk do të na çojë në një diagramë apo "blueprint". Një nga bukuritë e Internetit është se ai ndryshon dhe shtohet në sasi vazhdimisht. Thuhet se i gjithë informacioni posedues aktual do të do të dyfishohet në vitin 2000, dhe përkatësisht do të dyfishohet në çdo dy vjet. Ai është pjesë e një kufiri të ri elektronik për komunikimin dhe shkëmbimin e ideve dhe burimeve. Ajo që do të jetë Interneti një apo pesë vjet nga tani është ajo që do ta bëjnë atë përdoruesit e tij. Këto leksione do t’ju japin njohuri për të hyrë në Internet dhe për të filluar eksplorimin e burimeve të jashtëzakonshme.

TETË GJËRA TË NDRYSHME QË MUND TE BËNI NË INTERNET

Ka një larmi gjërash të mrekullueshme që ju mund të bëni në Internet dhe lista e tyre rritet çdo ditë. Ja ku janë tetë mundësi:
1. Ju mund të bëni kërkime ligjesh. Interneti ju lejon të aksesoni kopje të ligjeve shtetërore ose qëndrime të Gjykatës së Lartë të Shteteve të Bashkuara.
2. Ju mund të shikoni fotografitë e dorëshkrimeve të Detit të Vdekur në skedarët e Bibliotekës së Kongresit.
3. Të ndjeni sikur lexoni. Ju mund të merrni një kopje elektronike të veprave klasike si "Liza në botën e çudirave" apo "Moby Dick".
4. Ju mund të merrni një fotografi satelitore të motit në U.S, të bërë, maksimumi, një orë më parë.
5. Interneti ju lejon të takoni njerëz rreth e qark botës me interesa apo hobi të ngjashme me tuajat - çdo gjë, që nga edukimi shkollor i fëmijëve deri tek automobilat Lotus.
6. Interneti ju jep akses në listime punësh të veçanta dhe informacione kariere në Online Carrier Centre - një bashkëveprim jofitimprurës i kompanive kryesore në U.S. Shumë universitete dhe shoqata profesionale i publikojnë në Internet listimet e punëve te tyre.
7. Ju mund të merrni pa lekë programe publike për kompjuterat tuaj me sisteme DOS, Windows, Macintosh, UNIX ose Amiga.
8. Ju mund të gjeni informacione dhe tutorialë shumë të vlefshëm që t’ju ndihmojnë të bëni edhe më shumë gjëra në Internet. Ju mund të zbuloni lista përdoruesish që ju interesojnë apo madje të aksesoni libra të tërë për përdorimin e Internetit.

ÇFARË ËSHTË NJË RRJET KOPJUTERASH

Përdorimi i gjerë i rrjetave të kompjuterave është një nga zhvillimet më shumë përgjegjëse për emergjencën e kufirit të ri elektronik. Një rrjet është një mënyrë e lidhjes së kompjuterave me qëllim që ata të komunikojnë me njëri-tjetrin dhe të ndajnë burimet si : printerat dhe hapësirën e magazinimit. Rrjetet mund të jenë të të gjitha formave dhe madhësive. Ja një shpjegim i thjeshtë se ç’janë e ç’bëjnë ato.
1. Rrjetet i lejojnë përdoruesit e kompjuterave që të ndajnë pajisje të shtrenjta kompjuterike. Për shembull, do të ishte e kushtueshme të blije një printer lazer të veçantë për çdo kompjuter personal brenda një zyre. Në vend të kësaj, pajisje si printerat ose disqet me hapësirë të madhe mund të ndahen me anë të rrjetit. Kjo ka kuptimin që çdo kompjuter i lidhur në një rrjet ka një kabëll që del nga mbrapa tij dhe që shkon tek pajisja të cilën kompjuteri e ndan. Në këtë rast, kabllot, kompjuterat dhe printeri formojnë një rrjet shumë të thjeshtë në të cilin çdo kompjuter ka akses tek një printer i cili ndahet nga të gjithë.
2. Disa lloje rrjetesh i lejojnë gjithashtu përdoruesit të ndajnë programe ndërmjet komjuterave dhe të bisedojnë me njëri-tjetrin duke përdorur mesazhe të kompjuterizuara të quajtura postë elektronike, ose më thjeshtë, postë. Një person me një kompjuter mund t’u dërgojë mail një ose më shumë njerëzve në kompjutera të tjerë brenda të njëjtës zyrë të vogël. Ai ose ajo mund të përdorë rrjetin për të lëvizur skedarë nga një kompjuter në një tjetër. Ky lloj setup-i disa herë quhet Local Area Network (ose LAN), sepse ai është në një vendndodhje fizike, siç është një kat i një ndërtese me zyra.
3. Zyra të mëdha ose ndërtesa me zyra mund të kenë më shumë se një LAN. Këto rrjeta të ndara mund të lidhen me kabllo, kështu që kompjuterat në një rrjet janë të lirë të shkëmbejnë informacione me kompjuterat në rrjeta të tjera.
4. Shumë kompani të mëdha kanë zyra në disa qytete. Secila nga këto zyra mund të përmbajë një LAN. Kompania mund t’i lidhë këto LAN-e duke përdorur linja telefonike të veçanta me shpejtësi të lartë. Kjo formon një Wide Area Network (ose WAN), duke bërë të mundur kështu që një zyrë në New York të ndajë informacione me një zyrë në Omaha.
5. Kompanitë ndërkombëtare me zyra në shtete të ndryshme mund të lidhen gjithashtu. Satelitët dhe lidhjet e veçanta telefonike i lejojnë këto kompani të kenë Global Wide Area Networks. Një rrjet i tillë i lejon zyrat në New York dhe Tokjo t’i ndajnë informacionet aq efektivisht sa për një përdorues kompjuteri në New York, kompjuterat në Tokjo do të duken sikur janë në të njëjtën zyrë.
6. Interneti është një koleksion i përgjithshëm rrjetash të ndërlidhura. Interneti, jo si rrjetat e kompanive të sapo përshkruara që janë të kufizuara vetëm për të punësuarit, është i aksesueshëm nga çdokush me një personal kompjuter dhe një modem.

shënim

Kompanintë e telefonave kanë siguruar linja të veçanta telefonike, të cilat i lëvizin të dhënat e kompjuterit me një shpejtësi të madhe. Këto linja telefonike kanë bërë të mundur një shtrirje mjaft të gjerë të rrjeteve të kompjuterave në ditët e sotme.
Interneti është i vetmi tip informacioni "ajsberg", i cili përfaqson atë çka i takon të ardhmes.

ÇFARË ËSHTË INTERNETI

Pra çfarë është Interneti? Në një pikëpamje ai është një koleksion i pamatë rrjetash komjuterash të ndërlidhur, të mëdhenj dhe të vegjël, që shtrihen gjithandej rreth botës. Në një pikëpamje tjetër ai është gjithë bashkësia e njerëzve pjesëmarrja aktive e të cilëve e bën Internetin një burim të vlefshëm informacioni.
1. Interneti është shumë i ri. Ai filloi si një grup i vogël institucionesh kërkimore ushtarake dhe universitetesh në vende fizikisht të ndara që kishin nevojë të shkëmbenin të dhënat e kompjuterizuara të kërkimeve. Në vitet 1980, National Science Foundation krijoi një rrjet të veçantë duke lidhur pesë qendrat e saj superllogaritëse. Ky rrjet i veçantë (i quajtur NSFNET) është themeli i Internetit në U.S.
2. Ndërsa popullariteti i rrjetave kompjuterike u rrit, universitetet dhe departamentet qeveritare formuan kooperativa rajonale rrjetash komjuterik që u lidhën me NSFNET. Këto kooperativa rrjetash veprojnë si një lidhës ndërmjet institucioneve të vogla lokale dhe Internetit. Studentët dhe punonjësit në këto institucione e përdorin Internetin për të shkëmbyer postën elektronike dhe për të ndarë të gjitha llojet e informacionit. Ndërsa Interneti vazhdon të zgjerohet, ai tërheq më shumë vëmendje dhe kjo paraprin një rritje të mëtejshme.
3. Ndërsa Shtetet e Bashkuara zhvillojnë rrjetat e tyre komjuterike rajonale dhe kombëtare, vendet e tjera bëjnë të njëjtën gjë. Në vitet 1980 u pa fillimi i lidhjeve të rrjetave të ndryshme kombëtare. Çdo vit, gjithmonë e më shumë vende lidhen me Internetin me qëllim që të ndajnë burimet e tij.
4. Interneti është kthyer në një koleksion global rrjetash kompjuterike. Interneti nuk është në ngarkim të askujt; ai nuk mbahet në punë nga ndonjë kompani si CompuServe apo IBM. Interneti mbështetet mbi bashkëpunimin e vazhdueshëm të të gjitha rrjetave të ndërlidhura. Çdo rrjet lokal paguan për kompjuterat e tij dhe për lidhjen me rrjetin më të madh, më të afërt.
5. Ndërsa popullariteti i Internetit është rritur, ai është bërë shtëpia e një krijese informacioni dhe veglash kompjuterike që rritet dhe është e nevojshme për këdo në Internet që kërkon ta aksesojë atë informacion.
6. Duhet të jetë e qartë tani që Interneti nuk është vetëm një koleksion kompjuterash dhe kabllosh. Ai është një komunitet global njerëzish që ndajnë një larmi të gjerë burimesh. Interneti i lejon kërkuesit të ndajnë të dhëna dhe publikime dhe t’u japin fëmijëve në qytete të largëta një mënyrë për të bashkëpunuar në projekte të veçanta shkollore, ai i lejon njerëzit të ndajnë eksperiencat, përshtypjet dhe informacionet e tyre, ai siguron një mënyrë për të krijuar burime dhe për t’i ndarë ato me miliona njerëz rreth botës.
7. Përdorimi i Internetit ndryshon nga përdorimi i një programi (si përpunuesi juaj i fjalëve) në dy drejtime kyçe. E para, Interneti është aq i ri sa njerëzit nuk kanë zhvilluar ndërfaqe grafike me butona dhe ikona. Përdorimi i Internetit kërkon akoma që ju të mësoni një bashkësi të vogël komandash kompjuteri dhe procedurash. E dyta, Interneti, jo si përpunuesi i fjalëve, nuk ka për qëllim përmbushjen e vetëm të një detyre. Çdo vit njerëzit mendojnë për mënyra të reja eksituese të përdorimit të Internetit. Një zhvillim i ri është transmetimi live i figurës dhe zërit në zona të zgjedhura.

shënim:

Ju nuk keni nevojë për ndonjë tip të veçantë kompjuteri ose rrjet kompjuterash, për të fituar akses në Internet. Të gjitha llojet e ndryshme të kompjuterave dhe rrjeteve të lidhura në Internet, mund të komunikojnë sepse ata përdorin një gjuhë të përgjithshme. Ju do të mësoni rreth saj në pjesët e mëposhtme

HULUMTIMI I KUFIRIT ELEKTRONIK

Rrjetat kompjuterike globale dhe të pamata janë një nga kufijtë e fundit të erës sonë: kufiri elektronik. Interneti është vetëm një pjesë e sistemit që rritet shumë shpejt. Më poshtë do të keni mundësinë t’i pini lëngun kësaj ere eksituese.
1. Interneti nuk është i vetmi rrjet global kompjuterash. Ka gjithashtu rrjeta globale komerciale si CompuServe (CIS), MCI Mail dhe America Online. Këto rrjeta janë plotësisht të zotëruara nga një kompani dhe i taksojnë përdoruesit për aksesin. Ashtu si Interneti, këto rrjeta përdoren nga njerëzit rreth e qark botës.
2. Ka gjithashtu një numër që rritet bordesh sistemesh lokalë të buletinit elektronik (ose BBS). Këto janë kompjutera të vegjël që vihen në punë nga grupe me interesa lokalë me të cilat njerëzit e zakonshëm mund të lidhen duke përdorur kompjuterin e tyre dhe telefonin. Me t’u lidhur ata mund të lënë mesazhe për përdoruesit e tjerë të BBS dhe të merren me diskutime. Një BBS e famshme është Berkeley Macintosh Users Group (BMUG), e cila ju siguron anëtarëve informacione, programe dhe i ndihmon me kompjutera Macintosh.
3. Ndërsa fama e gjithë këtyre kompjuterave dhe shërbimeve të rrjetit rritet, ata kanë filluar të ndërlidhen. Një nga mënyrat e para me të cilën ata ndërlidhen është nëpërmjet postës elektronike. Kështu përdoruesit e BMUG mund të shkëmbejnë postën elektronike me njerëzit në Internet ose MCI Mail.
4. Disa shërbime ju lejojnë të bëni më shumë se sa dërgimin e postës elektronike. America Online i lejon përdoruesit e saj të kenë akses në një numër të kufizuar burimesh të Internetit.
5. Të gjitha shërbimet e shumta të ndërlidhura të marra së bashku përbëjnë kufirin e sotëm elektronik. Askush nuk ka ndërtuar diçka të ngjashme më parë dhe askush nuk mund të thotë se si do të duket ai tani së fundi. Sa më shumë kompjutera lidhen, sa më shumë shërbime bëhen të vlefshme aq më shumë rritet kufiri elektronik.
6. Si një përdorues i Internetit në vitin 1998 ju jeni akoma një pionier në këtë kufi të gjerë elektronik. Ju duhet të keni vullnet të eksperimentoni, të bëni disa eksplorime. Si përfitim do të keni një pasuri të pabesueshme informacioni shumë të vlefshëm dhe mundësinë të takoni disa njerëz shumë tërheqës, të cilët, ashtu si ju, janë duke kolonizuar këtë kufi të ri elektronik.